Contextuele functies

Een paar jaar geleden heb ik een user interface ontworpen van een word processor. Hierin heb ik veel nadruk gelegd op ‘contextuele functies’. Tegenwoordig zie ik dat er veel meer aandacht voor contextuele functies in zowel programma’s als websites is.

Context betekent in samenhang met de omgeving. Die omgeving is in dit geval een selectie. Het bekendste voorbeeld hiervan is het menu onder de rechtermuisknop. In dit contextuele menu zie je precies wat je met het geselecteerde stuk tekst kunt doen, zoals kopiëren of verwijderen. Zo’n rechtermuisknop-menu is een voorbeeld van hoe-het-vooral-niet-moet.

De usability engineers van Apple hadden het direct door en de muis van Apple heeft heel lang geen rechtermuisknop gehad. Volgens velen een onbegrijpelijke misser van Apple. Het idee dat achter de keuze van Apple zit, is dat functionaliteit altijd zichtbaar moet blijven. Je moet functionaliteit nooit in een onzichtbaar menuutje verbergen. De gebruiker moet functionaliteit niet onthouden (remember) maar juist herkennen (recall). Het moet intuïtief zijn. Leg geen extra studielast op de schouders van je gebruikers. Bijkomend voordeel van zichtbare functionaliteit is dat nieuwe gebruikers veel sneller een programma of website onder de knie krijgen en efficiënt gebruiken. Helaas zondigt Apple nog wel eens tegen zijn eigen filosofie.

Het rechtermuisknop-menu is een voorbeeld van iets wat je moet leren en gaan onthouden. Als ontwerper zit je in een dilemma dat je aan de ene kant geen rechtermuisknop-menu’s wilt hebben en aan de andere kant heel veel functies ter beschikking wilt stellen. Je wilt op geselecteerde tekst, zonder al te veel gezoek, de juiste functie kunnen toepassen. De goede oplossing ligt in het selecteren zelf van een stuk tekst. Zodra je met de muis tekst selecteert, betekent dat dat je daar iets mee wilt, waarom zou je het anders selecteren? En hier komt contextuele informatie van pas.

Contextuele informatie moet automatisch zichtbaar worden zodra je tekst selecteert. Die contextuele informatie maak je zichtbaar rondom de tekst, in de toolbar of in een pallet. Als ik bijvoorbeeld de regelafstand in Apple’s of Microsoft’s word processor wil aanpassen moet het programma snappen dat ik de tekst wil bewerken en niet de rand van een tabel.

Gelukkig zien we langzamerhand steeds meer goede implementaties van contextuele functionaliteit. Kijk naar de iPhone. Als je op de iPhone een tekst selecteert zie je direct om de tekst heen knoppen verschijnen, zodat je gemakkelijk de tekst kunt kopiëren.

Bart van de Biezen

Bart van de Biezen

Als cognitief ergonoom bij Aan Zee Communicatie, onderzoek, ontwerp, spreek en schrijf ik over user interfaces en usability. M'n achtergrond: Industrieel Ontwerpen en daarna Psychologie aan de Universiteit Twente, afgestudeerd bij Philips op midair pointing voor een nieuwe generatie TV's, Apple Design Award voor CSSEdit, usability onderzoeker bij MetrixLab en blogger.